Spanningshoofdpijn behandelen in Amsterdam — wat werkt en wat niet

Bijna iedereen kent het gevoel: een drukkende, zeurende pijn die zich als een strakke band om je hoofd trekt. Meestal na een drukke werkdag, een lange periode achter het beeldscherm of gewoon een week met te veel op je bordje. Je grijpt naar paracetamol, het trekt weg, en een paar dagen later begint het opnieuw.

Als dit je herkent, heb je waarschijnlijk te maken met spanningshoofdpijn. Het is verreweg de meest voorkomende vorm van hoofdpijn. Ruim de helft van de Nederlanders heeft er in meer of mindere mate last van. Maar bij een deel van de mensen groeit het uit tot iets dat structureel het leven beïnvloedt — en dan is paracetamol echt niet het antwoord.

In dit artikel leg ik uit wat spanningshoofdpijn precies is, waardoor het ontstaat en wat er bewezen aan te doen valt.

Wat is spanningshoofdpijn precies?

Spanningshoofdpijn is een primaire hoofdpijnvorm — dat wil zeggen: de hoofdpijn ís de aandoening, er zit geen tumor of ontsteking achter. De pijn is typisch drukkend of zeurend, aan beide kanten van het hoofd, en verergert niet bij bewegen. Je kunt er gewoon mee doorwerken, al wil je dat liever niet.

Er zijn drie varianten:

• Infrequente episodische spanningshoofdpijn — minder dan 1 dag per maand
• Frequente episodische spanningshoofdpijn — 1 tot 15 dagen per maand
• Chronische spanningshoofdpijn — meer dan 15 dagen per maand, gedurende minimaal 3 maanden

Dat laatste is waar het echt vervelend wordt. Chronische spanningshoofdpijn heeft een grote impact op werk, concentratie en dagelijks functioneren. En juist daar is manuele therapie een serieuze optie.

Waardoor ontstaat het?

Eerlijk gezegd weten we het niet exact. De wetenschap is het er over eens dat spanningshoofdpijn geen eenduidige oorzaak heeft, maar eerder een samenspel van factoren. Wat we wél weten, is dat de nek een centrale rol speelt.

Spierspanning in nek en schouders is de meest genoemde factor. Langdurig in dezelfde houding zitten — thuis werken, beeldschermwerk, een vergadering van drie uur — zorgt voor overbelasting van de nekspieren. Die spanning straalt uit naar het hoofd, vaak via triggerpoints: kleine microverkrampingen in spierweefsel die pijn op afstand kunnen veroorzaken.

Stress werkt als versterker. Niet als directe oorzaak, maar stress zorgt ervoor dat je onbewust je schouders ophijst, je kaken op elkaar zet en je nek niet ontspant. Dat accumuleert.

Werkhouding en slaaphouding zijn voor veel mensen in Amsterdam directe triggers. Op je buik slapen is zwaar voor je nek. Een beeldscherm dat te laag staat ook. Kleine gewoontes die dagelijks herstelcapaciteit kosten.

Interessant is ook dat de grens tussen spanningshoofdpijn en cervicogene hoofdpijn (hoofdpijn vanuit de nekgewrichten) in de praktijk soms dun is. Beide types overlappen en reageren op vergelijkbare behandeling.

Wat helpt — en wat niet

Pijnstillers: handig, maar oppassen

Paracetamol of ibuprofen bij een acute aanval — dat is prima. Maar gebruik ze niet meer dan nodig. Als je pijnstillers meer dan 10 tot 15 dagen per maand slikt, loop je het risico op medicatie-afhankelijke hoofdpijn: de hoofdpijn die je probeert te dempen wordt er juist door onderhouden. Dat zie ik regelmatig in de praktijk.

Wat de wetenschap zegt over manuele therapie

Hier wordt het interessant. Manueel therapeut en onderzoeker René Castien promoveerde aan het VU Medisch Centrum in Amsterdam op dit onderwerp. In een goed opgezette gerandomiseerde studie met 82 patiënten met chronische spierspanningshoofdpijn vergeleek hij manuele therapie met de reguliere aanpak door de huisarts.

De uitkomsten waren duidelijk: zowel direct na de behandeling als na een half jaar was manuele therapie effectiever. Niet alleen het aantal hoofdpijndagen daalde significant, ook het dagelijks functioneren verbeterde en het ziekteverzuim nam af. Het effect werd vooral verklaard door een verbeterde bewegingsfunctie van de nek en toegenomen spierkracht van de nekstabilisatoren. (Castien et al., Cephalalgia 2011;31(2):133–143 | Huisarts en Wetenschap 2011;54(5):244–247)

Een systematische review van Chaibi & Russell (2014) bevestigt dit: van alle onderzochte manuele therapievormen bij chronische spanningshoofdpijn laten fysiotherapeutische interventies consistent positieve effecten zien op pijnfrequentie en intensiteit. (Journal of Headache and Pain 2014;15:67)

Ik heb zelf een cursus gevolgd bij René Castien — hij geeft gespecialiseerde nascholing over diagnostiek en behandeling van hoofdpijn aan fysiotherapeuten en manueel therapeuten. Niet om ermee te koop te lopen, maar het geeft je wel een andere bril op als je iemand met hoofdpijnklachten ziet. Je leert beter onderscheid maken tussen hoofdpijntypen, en je behandeling wordt specifieker daardoor.

Wat ik doe in de praktijk

Bij spanningshoofdpijn kijk ik altijd naar de nek als uitgangspunt. Waar zit de beperking? Zijn er stijve nekwervels? Welke spieren zijn overactief? En hoe beweegt de schoudergordel mee?

Vervolgens zet ik een combinatie in van:

• Manuele therapie — mobilisatie van stijve nekwervels en gewrichten (C1–C3)
• Oefentherapie — versterken van de diepe nekstabilisatoren zodat de belasting beter verdeeld wordt
• Houdingsadvies — concreet en werkplek-specifiek, niet een A4’tje met algemene tips

De combinatie van hands-on behandeling én actief trainen geeft de beste resultaten op de langere termijn.

Wanneer is het tijd om er iets aan te doen?

Als je een paar keer per jaar een dagje hoofd voelt — geen reden voor actie. Maar als je meerdere dagen per maand beïnvloed wordt door hoofdpijn, als je structureel pijnstillers nodig hebt, of als je merkt dat het je concentratie en werkprestaties raakt, is het slim om verder te kijken dan de apotheek.

Geen verwijzing nodig. Je kunt gewoon rechtstreeks een afspraak maken.

Bronnen

1. Castien RF, Van der Windt DAWM, Grooten A, Dekker J. Effectiveness of manual therapy for chronic tension-type headache: a pragmatic randomised clinical trial. Cephalalgia 2011;31(2):133–143.
2. Castien RF, Van der Windt DAWM, Blankenstein AH, Grooten A, Dekker J. Effectiviteit van manuele therapie bij chronische spierspanningshoofdpijn. Huisarts en Wetenschap 2011;54(5):244–247.
3. Castien RF, Van der Windt DAWM, Dekker J, Mutsaers B, Grooten A. Effectiveness of manual therapy compared to usual care by the general practitioner for chronic tension-type headache: design of a randomised clinical trial. BMC Musculoskeletal Disorders 2009;10:21.
4. Chaibi A, Russell MB. Manual therapies for primary chronic headaches: a systematic review of randomized controlled trials. Journal of Headache and Pain 2014;15:67.
5. Headache Classification Committee of the International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3). Cephalalgia 2018;38(1):1–211.

Lucas Veugelaers is manueel therapeut (MSc) en gevestigd in Amsterdam-Sloterdijk. FysioLucas werkt contractvrij — behandelingen duren een uur en zijn volledig op jou gericht.